شانازییەکا زانستی یا نوی بۆ زانکۆیا جیهان

زانکۆیا جیهان بەردەوامە د دەولەمەندکرنا کاروانێ زانست و ڤەکۆلینێ دا، و ب شانازیڤە بەرهەمەکێ دی یێ ستراتیژی پێشکێشی پەرتۆکخانا ئەکادیمی دکەت. پەرتووکا نوی یا ل ژێر ناڤ و نیشانێن "هەڤکاریێن نێڤدەولەتی یێن زانکۆیێن هەرێما کوردستانێ-عێراق: دیتن و دەلیڤە"، وەک نەخشەرێیەکا زانستی دهێتە هەژمارتن بۆ تێگەهشتن ل سەر ڕەهەندێن هەڤکارییا نێڤدەولەتی و بلندکرنا کوالیتیا خواندنا بلند.

ئەڤ کارێ مەزن ژ لایێ کەسانێن ئەکادیمی یێن خودان ئەزموون هاتیە ئامادەکرن:

ـ پ.د. زیرڤان عبدالمحسن أسعد: پسپۆر د بوارێ کارگێڕیا دارایی و وەبەرهێنانێ دا.

ـ پ.د. أمجد صابر دەلۆیی: پسپۆر د بوارێ شیکاریا ژمێریاری و بازارێن پارەی دا.

ـ پ.د. ئومێد ڕفیق فتاح: پسپۆر د بوارێ سیاسەتێن گشتی و ئاسایشا نێڤدەولەتی دا.

ئەڤ بەرهەمە دێ بیتە پالدەرەکێ بهێز و ژێدەرەکێ ب مفا بۆ هەمی ڤەکۆلەر، بڕیاربدەست و سازیێن پەیوەندیدار دا کو بشێن ل سەر بنەمایەکێ زانستی پێشڤەبرنێ د سیستەمێ ئەکادیمی دا بکەن.

ناڤ و نیشانێن پەرتۆکێ:

"هەڤکاریێن نێڤدەولەتی یێن زانکۆیێن هەرێما کوردستانێ-عیراق: دیتن و دەلیڤە"

ئەڤ پەرتووکە پشکدارییێ د پڕکرنا ڤالەهیەکا مەزن و ڕژد دا دکەت د ناڤبەرا ڤەکۆلینێن زانستی یێن پێشتر دا، ب رێکا ڤەکۆلینەکا پۆلێنکری ل سەر لایەنێن هەڤکارییا زانستی و ئاستێ ئەنجامێن ڤەکۆلینان د چوارچۆڤێ هەرێما کوردستانا عێراقێ دا؛ ئەڤ چەندە ژی ب رێکا پێشکێشکرنا شرۆڤەیەکا زانستی بۆ هەڤکاری و بەرهەمێ ڤەکۆلینان د ناڤبەرا زانکۆیێن تایبەت دا دهێتە ئەنجامدان.

ب پشتبەستن ب داتابەیسا جیهانی یا "سکۆپەس" (Scopus) دا، پەرتووک شیکاریێ بۆ بەرهەمداری، دیاربوون، و کارایی و شیانێن (Efficiency) ڤەکۆلینان و شێوازێن هەڤکارییێ ل سەر ئاستێن نیشتمانی، هەرێمى و نێڤدەولەتی دکەت، دگەل نێڕینەکا بەراوردکاری بۆ وەلاتێن دەوروبەر.

پێکهاتەیا داتایێن ڤێ لێکۆلینێ ژ وان گۆتارێن زانستی پێکدهێت یێن د "سکۆپەس" دا هاتینە ناساندن و تۆمارکرن و پەیوەندی ب ١٣ زانکۆیێن تایبەت ڤە هەیە؛ کو ماوێ دناڤبەرا سالا ٢٠٠٩ێ (دەمێ بەلاڤبوونا ئێکەم گۆتار) هەتا کانوونا ئێکێ یا سالا ٢٠٢٤ێ بخۆڤە دگریت. ئەڤ داتایە ب دەست و ب هویری د هەیڤێن نیسان و ئایارا ٢٠٢٥ێ دا هاتینە کۆمکرن دا کو ڕاستی و ئێکبوونا زانیاریێن تەکنیکی یێن دەزگەهان (زانکویان) بهێتە مسۆگەرکرن.

ئێک ژ ڕێکارێن بنەڕەتی یێن شیکاریا چەندایەتی د ڤێ ڤەکۆلینێ دا، پشتبەستنە ل سەر نیشاندەرێن "بیبلیۆمێتری"، وەک: کۆمەلا گشتی یا بەلگەنامەیان، تێکڕایێ ئاماژەپێدانان (Citations) بۆ هەر بەلگەنامەیەکێ، پیڤەرێ کاریگەرییا زانستی (h-index)، نیشاندەرێ بەرهەمدارییێ، رێژەیا شیانان، و پیڤەرێن هەڤکارییا نێڤدەولەتی.

شرۆڤە و شیکاریا ڤێ ڤەکۆلینێ دیار دکەت کو بەرهەمێ ڤەکۆلینان ب ئاوایەکێ بەرچاڤ گەشە کریە ل پاش دەسپێکرنا پرۆژێ رێزبەندیا نیشتمانی یا زانکۆیان (NUR) د سالا ٢٠١٥ێ دا، ب رەنگەکێ کو قەبارێ بەلاڤکرنێ د ماوێ ٢ سالان دا پتر ژ سێ جاران زێدە بوویە. لێ دگەل وێ یەکێ ژی، هەڤکارییا زانستی هێشتا یا سنووردارە د ناڤبەرا دەزگەهێن سەرەکی یێن خواندنا بلند دا، کو تێدا هەست ب کێمییا کارلێکرنێ (Interaction) د ناڤبەرا زانکۆیان و کەرتێ پیشەسازی و حکومەتێ دا دهێتە کرن، زێدەباری لاوازییا ڕەهەندێ نێڤدەولەتی د تۆڕێن هەڤکارییێ دا.

زێدەباری ڤێ چەندێ، شێوازێن هەڤکارییێ د ناڤبەرا زانکۆیێن تایبەت و یێن حکومی دا هەڤشێوەنە؛ پشکداریا ڤەکۆلەرێن ناڤخۆیی یا سنووردارە و تۆڕێن هەڤکارییێ نەهاتینە هەمەجۆرکرن. هەر چەندە ژمارەیا بەلاڤکرنان د زانکۆیێن تایبەت دا کێمترە هەڤبەر دگەل زانکۆیێن حکومی، لێ کاریگەری و کاراییا ڤەکۆلینان د زانکۆیێن تایبەت دا ب رێژەیەکا بلندترە، وەک د پیڤەرێن ئاماژەپێدانێ دا دیار دبیت.

ئەڤ ڤەکۆلینە تیشکێ دئیخیتە سەر گرنگییا دەستێوەردانێن ستراتیژی د سیاسەتێن گشتی دا دا کو هەڤکارییا نێڤدەولەتی بهێتە مسۆگەرکرن، و پەیوەندیێن باشتر د ناڤبەرا (زانکۆ - پیشەسازی - حکومەتێ) دا بهێنە ئاڤاکرن، دگەل پێشڤەبرنا شیانێن گەشەپێدانا ڤەکۆلینان. ئەڤ ئەنجامە دبنە کەرەستەیەکێ مفادار بۆ بڕیار ب دەستان، کارگێڕبێن زانکۆیان و لایەنێن پەیوەندیدار دا کو دەسپێشخەریێن تایبەت دابرێژن بۆ بلندکرنا کوالیتیا ڤەکۆلینان، بهێزکرنا ڕەهەندێ نێڤدەولەتی، و بنیاتنانا هەڤکارییەکا زانستی یا بەردەوام د سیستەمێ خواندنا بلند یێ هەرێما کوردستانێ دا